دوفصلنامه چینه نگاری و دیرینه شناسی

دوفصلنامه چینه نگاری و دیرینه شناسی

بررسی فرآیندهای کانی‌سازی زیست‌زادی و غیرزیست‌زادی در کانسارهای فلزی با میزبان رسوبی سازند قرمز بالایی، منطقه ماه‌نشان، شمال‌غرب ایران

نویسندگان
صفورا شاکری 1
محسن رنجبران 1
میرعلی اصغر مختاری 2
سید محمد زمان زاده 1
1 دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران
2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان
10.30470/zpaleo.2024.732532
چکیده
سازند قرمز بالایی در منطقه ماه‌نشان (استان زنجان، شمال‌باختر ایران) شامل توالی‌های آواری به سن میوسن است که به لحاظ رسوب‌شناسی، دیرینه‌شناسی و زمین‎شناسی اقتصادی مورد توجه است. بخش عمده کانه‌زایی‌های فلزی در لایه‌های آواری این سازند را کانه‌های مس‌دار تشکیل می‌دهند که اغلب با سه زون رنگی متمایز (قرمز- اکسیدان، سفید- شستشه‎شده و سبز- احیایی) معرفی شده‌اند. همراهی لایه‌های کانه‎دار با بقایای گیاهی و اثرفسیل‌های بی‌مهرگان یا مهره‌داران، فرضیه نقش فرآیندهای زیستی در این نوع کانه‌زایی را مطرح می‌سازد. در این پژوهش، بر اساس مشاهدات صحرایی، شواهد سنگ‌شناسی رسوبی و دیرینه‌شناسی، ارتباط احتمالی میان مواد آلی با کانه‌زایی‎های مس بررسی شد. نتایج نشان می‌دهد که در شرایط احیایی موضعی، کربن آلی حاصل از بقایای گیاهی نقش بسیار مهمی را در جذب و تمرکز عناصر یادشده و تشکیل کانه‎زایی‎های مس داشته است که در زون‌های رسوبی به رنگ سبز احیایی مشاهده می‌شود. همچنین، با مشاهده اثرفسیل‌های بی‌مهرگان همراه با تمرکز کانه‌های فلزی در رسوبات پرکننده حفاری‌ها، این فرضیه که فعالیت‌های زیستی در کانه‌زایی فلزی نقش داشته است، تقویت می‌شود. با وجود چنین شواهدی، اهمیت توجه به نشانه‌های زیستی در فرآیندهای کانه‌زایی این منطقه ضروری می‌نماید و بر لزوم پژوهش‌های آینده با رویکرد ژئوشیمیایی و ایزوتوپی تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
کانه‌زایی زیستی
سازند قرمز بالایی
کانسار مس رسوبی
فسیل ‌‌گیاهی
اثرفسیل